Het vragenhoekje
Het Vragenuurtje
Het Vragenuurtje: Antwoorden op vragen m.b.t. koorzang en koorrepertoire
1. Wat verstaan we onder een antifoon?
Een antifoon is een vers dat gezongen wordt als inleiding en ter afsluiting van een psalm. Als zodanig heeft deze iets van een keervers of een refrein. Antifonen werden vooral tijdens de rooms-katholieke eredienst gebruikt. De tekst van een antifoon bevat voor zover mogelijk de inhoud van de gehele psalm. Als er de afwisseling voorzanger - andere zangers of kerkgangers is, wordt d.m.v. een antifoon ook de juiste toon om in te vallen door de voorzanger aangegeven.
Ook in de protestantse kerk kennen we antifonen. Veel musici ( b.v organisten en/of dirigenten) maken zelf antifonen, die door een koor / cantorij worden gezongen voor, tijdens en aan het eind van een door de gemeente gezongen psalm. Sommige componisten hebben voor elke psalm een antifoon gemaakt.
Heel bekend zijn de zgn. O-antifonen die tijdens de laatste week van Advent worden gezongen. Er zijn er zeven. Het gaat om verschillende Messiaanse titels, waarmee de verwachte Christus wordt aangeroepen. Wij kennen Lied 125 uit het Liedboek, waarin vijf aanroepen staan: Immanuel, Wortel Isai, Gij Orient, Sleutel Davids en Onze Heerser. Bij elke omschrijving hoort een vers waarop een antifoon is gemaakt. De naam O-antifoon wordt gebruikt omdat in het latijn elke aanroep van Christus met een messiaanse titel vooraf werd gegaan door de uitroep 'O'.
In de pas uitgegeven 'PSALMHYMNE', tvdw58, ( zie rubriek Nieuws: Recente composities ) komt de antifoon drie keer voor. De twee hymnen ( delen 2 en 4 ) met psalmteksten worden er geheel door omsloten. We komen zo tot de volgende indeling van dit koorstuk: 1. Antifoon 2. Naam van de Vader 3. Antifoon 4. Zoals een Vader 5. Antifoon. Om een ' compositie met genoeg afwisseling' te behouden zijn de beide hymnische delen lyrisch van karakter en de antifoon majestueus en wat sneller in tempo.
2. Heeft het woord 'hymne' verschillende betekenissen?
Een hymne is een lofzang, oorspronkelijk ontstaan uit de griekse tempelzangen en is later overgenomen door de christelijke kerk. De hymne was erg geliefd, omdat deze een metrische en rijmende tekst had. Hierdoor was de hymne herkenbaarder voor de gewone mensen. Vgl.: Een berijmde psalm is gemakkelijker te leren / te onthouden dan de niet berijmde psalmen uit het oude testament. Heel dicht bij een hymne staat de in de koorwereld welbekende 'ode'. Deze is enigzins minder verheven van aard. In sommige christelijke tradities ( bv Engeland ) worden hymnen als vast onderdeel van de liturgie gezongen. Een kerkgezang heet daar gewoon hymn.
Hymnen, lofliederen, werden later ook bij wereldse festiviteiten gebruikt. Nog later werden nationale volkliederen ook hymnen genoemd. In sommige talen wordt ook de omschrijving 'national anthem' gebruikt. Ook gebeurtenissen en organisaties als de Olympische Spelen dienen als onderwerp. In deze betekenis kan de omvang en lengte van een hymne gigantisch zijn. Dan is het eenvoudig, rijmende lied geworden tot een groots concertstuk.
In de 'Psalmhymne' (tvdw58) heb je, buiten de antifoon om, te maken met twee lofzangen / hymnen: 'Naam van de Heer' en 'Zoals een Vader' ( de delen 2 en 4 ). De eerste is echt een lofzang, met woorden als 'Ja die naam wordt hoog geprezen'en 'Ik prijs uw wonderwerken, Heer'. De tweede lofzang beschrijft meer Gods liefdevolle daden t.a.v. van hen die op Hem bouwen, met o.a. verzen uit Psalm 103'. Hij omringt ons als een vader met erbarmen en slaat liefdevol zijn armen om zijn kind'. Dat dit koorstuk 'PSALMHYMNE' heet heeft te maken met het feit, dat de delen met een lofzang / hymne gevoed worden door teksten uit de psalmen.
3. Wat is in de koormuziek een anthem?
Het woord anthem is afgeleid van het griekse antifona ( antifoon ). Anthems zijn koorcomposities in de engelse kerkmuziek. Vanuit het a capella koorgebed is er een ontwikkeling geweest naar een zelfstandige compositie. Anthems zijn verwant met het motet en de cantate. Soms zitten er solopartijen in. Ze worden gezongen in de liturgieen van de Anglicaanse kerk, zowel in de morgendiensten ( morningprayers ) als in de avonddiensten ( evensongs ).
Al in de zestiende eeuw waren er engelse componisten die anthems componeerden, b.v. William Byrd en Thomas Tallis. Door de eeuwen heen ging dit door ( Henry Purcell, Samuel Wesley, Edward Elgar en Ralph Vaughan Williams ) tot nu toe ( John Rutter en Bob Chilcott ). Veel anthems hebben een speciale naam. G.F. Handel componeerde bv. zijn Coronation (kronings) Anthems evenals de Chandos ( strijder tegen Frankrijk in de 14e eeuw ) Anthems. Van Henry Purcell kennen we de anthem 'Music of the funeral of Queen Mary. Full anthems zijn bedoeld voor volledig koor. Verse anthems voor soli, koor en orkest.
Het nationale volkslied van Groot-Brittanie is the national anthem 'God save the Queen. Wij weten nog van de wetenswaardigheden rond de hymne, hierboven, dat ook vaak de term 'national hymn' gebruikt wordt. In het engels is 'national anthem' het meest gangbaar. Verder zie je, dat beide benamingen door elkaar worden gebruikt. Ik kwam eens op een internetsite waarop je het 'Wilhelmus' kon beluisteren. Ons volkslied werd daar meertalig aangekondigd als Nationalhymne Niederlande en National Anthem Netherland.
Het vragenhoekje